Engelli ve Yaşlı Hizmetleri
Genel Müdürlüğü

5.26-Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü Özürlülerin Bakımı, Rehabilitasyonu ve Aile Danışmanlığı Hizmetlerine Dair Yönetmelik

Yönetmelikler

SOSYAL HİZMETLER VE ÇOCUK ESİRGEME KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖZÜRLÜLERİN BAKIMI, REHABİLİTASYONU VE AİLE DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİNE DAİR YÖNETMELİK

Resmi Gazete Tarihi: 03.09.2010                Resmi Gazete Sayısı: 27691

 

BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

 

Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeni ile yaşama gereklerine uyamama durumunda olan özürlü bireylerin, tespitini, incelenmesini, bakımını ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlandırılmalarını, özürlü ve özürlü ailelerine danışmanlık hizmetini, bu hizmetlerin niteliğine ve işleyişine ilişkin usul ve esasları, personelin görev, yetki ve sorumluluklarını belirlemektir.

Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğüne bağlı yatılı, gündüzlü ya da yatılı ve gündüzlü hizmet veren merkezler ile bakım,  rehabilitasyon ve aile danışmanlığı hizmetleri ile ilgili iş ve işlemleri kapsar.

Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun 15 inci, 21 inci ve 26 ncı maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. 

Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Aile danışma ve rehabilitasyon merkezleri: Özürlüleri kendi kendine yeterli düzeye getirmek, okul eğitimine hazırlamak ve aile içi uyumu sağlamak amacıyla özürlülere ve ailelerine hizmet sunan gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarını,

b) Bakım: Durumları gereği bağımsız yaşama becerilerini kazanamayan veya rehabilitasyondan yararlandığı hâlde özel ilgi, destek ve korunmaya gereksinim duyan bireylere verilen hizmetleri,

c) Bakım ve rehabilitasyon merkezleri: Bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeniyle normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olan kişilerin, fonksiyon kayıplarını gidermek ve toplum içinde kendi kendilerine yeterli olmasını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara devamlı bakmak üzere kurulan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarını,

ç) Bireysel bakım planı: Özürlünün bakımına ilişkin zihinsel, fiziksel, psiko-sosyal, gelişimsel ve benzeri alanlarda yaşanan sorunları, bu sorunların sebepleri ve tespit edilen veriler dikkate alınarak hangi alanlarda ve süreçte bakıma ihtiyaçlarının olduğunun belirlenmesi, belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda yapılabilecek çalışmaları içeren ve genel çerçevesi Genel Müdürlükçe belirlenen planı,

d) Bireysel rehabilitasyon planı: Özürlünün rehabilitasyonuna ilişkin olarak yapılan zihinsel, fiziksel, psiko-sosyal, gelişimsel ve benzeri alanlara ilişkin değerlendirme sonucunda, ortaya çıkan bulgulara göre özürlüye uygulanacak rehabilitasyon ve çalışma programlarının tespit edilmesini, süresini ve amaçlarını belirleyen planı,

e) Evde bakıma destek hizmeti: Meslek elemanlarının önerileri doğrultusunda, özürlüye bakıcı personel tarafından ikametgâhında bakım hizmeti verilmesi ile özürlüye ve ailesine psiko-sosyal destek hizmetleri sunulmasını,

f) Genel Müdürlük: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğünü,

g) İl müdürlüğü: İl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerini,

ğ) İlçe müdürlüğü: İlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüklerini,

h) Merkez: Bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerini,

ı) Meslek elemanı/Mesleki personel: Lisans eğitimi ile aldığı mesleki unvanına uygun olarak merkezde görevlendirilen personeli,

i) Özürlü: Doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon,  danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişiyi,

j) Rehabilitasyon: Münhasıran bu Yönetmeliğin uygulanmasında; doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle oluşan özrü ortadan kaldırmak veya özürlülüğün etkilerini mümkün olan en az düzeye indirmek, özürlüye yeniden fiziksel, zihinsel, psikolojik, ruhsal, sosyal, mesleki ve ekonomik yararlılık alanlarında başarabileceği en üst düzeyde yetenekler kazandırarak; evinde, işinde ve sosyal yaşamında kendine ve topluma yeterli olabilmesi ve özürlünün toplum ile bütünleşmesi,  ayrımcılığa karşı tüm tedbirlerin alınması amacıyla verilen psiko-sosyal hizmetler bütününü,

k) Stajyer öğrenci: Gelecekte özürlülük alanında çalışması olası, lise ve yüksek öğrenim kurumlarına devam eden, kendi okul yönetiminin istemi ile başvuruda bulunan, merkezde mesleki personelin denetimi ve gözetiminde, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerine katkıda bulunarak mesleki gelişimlerini sağlamak amacıyla çalışan öğrenciyi

ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM
Merkezlerin Türleri, Bölümleri ve Genel Esaslar

 

Merkezlerin türleri
MADDE 5 – (1) Merkezlerin türleri aşağıda belirtilmiştir.
a) Hizmet yönünden; yatılı, gündüzlü ve dönemler hâlinde hizmet veren merkezler.

b) Hizmet verilen özür grubu açısından; zihinsel (hafif, orta ve ağır), bedensel (spastik, ortopedik, felçli, görme) ve ruhsal (psikotik bozukluklar; şizofreni, paranoya, manik veya depresif bozukluklar ve benzeri) özürlülere hizmet veren merkezler.

c) Hizmet verilen yaş grubu açısından; 0-3, 4-6, 7-12, 13-18, 19-25, 26-35, 36-60, 61 ve üzeri yaş grubuna hizmet veren merkezler.

ç) Hizmet verilen cinsiyet grubu açısından; erkek ve kadın bireylere hizmet veren merkezler.

(2)
Merkez hizmet binalarının yeterlilik durumuna göre; birinci fıkrada belirtilen türler birleştirilerek, aynı merkezde, farklı özür, yaş ve cinsiyet durumundaki özürlülere hizmet sunulabilir.

Merkezlerin bölümleri
MADDE 6 – (1) Merkezlerde, özürlü bireylerin özür durumları dikkate alınarak bakım ve rehabilitasyonu için uygun bir şekilde düzenlenmiş; idari ve mesleki personel birimleri, kişisel çalışma odaları, grup çalışması odaları,  yatakhaneler, mutfak, uygulama mutfağı, yemekhane, bilgisayar odası, çok amaçlı salon, dinlenme ve oyun salonu, fizyoterapi salonu, günlük yaşam ünitesi, iş uğraşı ve üretim atölyeleri, mülakat odası, aile eğitimi salonu, arşiv, spor salonu, bağımsız yaşam üniteleri, misafir veya görüşme odası, çamaşırhane, banyo, tuvalet, revir, ilk kabul ve gözlem odası, sakinleşme ve kontrol odası, ambar, teknisyen odaları, berber, terzi, depo ile gereksinim duyulan diğer bölümler bulunur.

(2) Genel Müdürlük, değişen koşullara göre hizmet binasının genel özelliklerini, bölümlerin niteliğini ve niceliğini, ulusal ve uluslararası standartları dikkate alarak belirler.

Genel esaslar
MADDE 7 – (1) Özürlülere yönelik hizmetlerin genel esasları aşağıda belirtilmiştir.
a) Özürlülerin ailesi yanında evde bakımına öncelik verilir.

b) Ailesi olmayan veya ailesi yanında bakımı sağlanamayan özürlülerin merkezlerde bakımı ve rehabilitasyonu, alternatif hizmet modeli olarak sağlanır.

c) Yatılı hizmet veren merkezlerde, merkez hizmet binalarının yeterlilik ve uygunluk durumuna göre; aynı merkezde, farklı özür, yaş ve cinsiyet durumundaki özürlülere de hizmet sunulabilir.

ç) Özürlülerin ihtiyaç duydukları bakım ve rehabilitasyon hizmetlerine ulaşabilmeleri  amacıyla, gündüzlü hizmet veren merkezlerde de, fiziki şartların yeterli olması ve gerekli düzenlemelerin yapılması hâlinde, farklı özür, yaş ve cinsiyet grubunda bulunan özürlülere hizmet sunulabilir.

d) Merkezlerde, ruhsal özürlü bireylere hizmet verilebilmesi için ruhsal özürlünün öncelikle Sağlık Bakanlığının ve üniversitelerin ruh sağlığı hastanelerinde veya kliniklerinde tedavi olması, toplu yaşam birimlerinde yaşayabilecek kadar şifa bulması, atak dönemlerinde nasıl hareket edileceğinin belirlenmesi, hastalığının kontrol altına alınması ve belirtilen durumların sağlık raporu ile tespit edilmesi gereklidir.

e) Ruhsal özürlülerin bakımı sürecinde de Sağlık Bakanlığının ve üniversitelerin ruh sağlığı hastanelerinden veya kliniklerinden sürekli destek alınması, tedavilerinin ve kontrollerin düzenli yapılması sağlanır. Ayrıca merkezde psikiyatrist, nörolog gibi uzman tabiplerin desteği ve yönlendirmesi ile merkezin fiziki özellikleri dikkate alınarak bakım ve rehabilitasyon süreci planlanır.

f) Akıl sağlığı problemi yaşayan özürlülere sunulacak hizmetler hususunda il sağlık müdürlükleri, ilçe sağlık grup başkanlıkları ve üniversiteler ile gerekli işbirliği yapılır. Merkezlerde gerek görülmesi hâlinde akıl sağlığı problemi yaşayan özürlülerin güvenliği ve kontrolü için gerekli tedbirlere ilişkin kararlar, koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından alınır.

g) Kendisine ve çevresine zarar verme durumunda olan özürlülere; acil müdahale, gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması, sağlık kuruluşlarına sevk ve takibi konularında, Genel Müdürlük uygulama esaslarını belirleyerek merkezlere bildirir.

ğ) Özürlülerin eğitim, özel eğitim, teknik eğitim, yaygın eğitim ve destek eğitim ihtiyaçları, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel okullar ile özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde karşılanır.

h) Özürlülerin eğitimi hususunda il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri ile gerekli işbirliği yapılır.

ı) Kuruluş müdürlüğünce çalışabilecek durumda olan özürlülerin isimleri ve özür durumları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının il ve ilçelerde bulunan ilgili birimlerine bildirilir. Bu özürlülerin iş ve meslek edinmelerine ve istihdamlarına yönelik olarak gerekli işbirliği çalışmaları yapılır.

i) Yatılı bakım ve rehabilitasyon merkezlerine, yatılı ve sürekli bakım hizmeti verilmek üzere toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan özürlüler kabul edilir.

j) Gündüzlü hizmet veren aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerinde, yarım veya tam gün hizmet verilmesi esas alınarak bireysel ve grup çalışmasını içeren rehabilitasyon hizmetleri ile bakım hizmeti birleştirilerek verilir. Ayrıca özürlü bireye sahip ailelere yönelik danışmanlık hizmetleri sunulur.

k) Bu Yönetmelik kapsamında bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bakılan özürlülere bu Yönetmeliğin sağladığı giyim yardımı ve harçlık verilmesi gibi haklar ile 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre genel sağlık sigortasından sağlık giderlerinin karşılanması hakkından; Genel Müdürlüğün izni ile açılan bakıma muhtaç özürlülere yönelik özel bakım merkezlerine, 30/7/2006 tarihli 26244 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tesbiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yerleştirilen bakıma muhtaç özürlü bireyler de yararlanır. Giyim yardımı ve harçlık için gerekli ödenek Genel Müdürlük tarafından il müdürlüklerine gönderilir.

l) Geçici ve misafir olarak merkeze kabul edilen özürlüler de merkezde kalan diğer özürlülere verilen tüm haklardan ve hizmetlerden yararlanır.

m) Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerinde, rehabilitasyon hizmetleri grup ortamında ve bakım hizmetini de kapsayacak şekilde verilir. Merkezlerdeki rehabilitasyon hizmetleri Millî Eğitim Bakanlığının özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerini içermez.

n) Hem yatılı hem de gündüzlü hizmet veren merkezlerin iş ve işlemlerinde “Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi” ibaresi kullanılır.

o) Görme özürlü bireylere dönemler hâlinde rehabilitasyon hizmeti verilen merkezlere on beş ve üzeri yaş grubundaki görme özürlüler kabul edilir.

ö) Özürlülerin toplum içinde bakım ve rehabilitasyonu amacıyla merkeze bağlı ek ünite veya birimler Genel Müdürlüğün onayı ile açılabilir. Bu durumda ek ünite veya birimin tüm ihtiyaçları merkez tarafından karşılanır. Ayrıca ek ünite veya birimlerin çalışma esas ve usulleri Genel Müdürlükçe belirlenir.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Merkezlerde Bulunacak Birimler ve Görevleri

 

Birimler
MADDE 8 – (1) Merkezlerde hizmet ve işleyişle ilgili olarak sosyal servis, koordinasyon ve değerlendirme kurulu ile mesleki birimler bulunur.

Sosyal servis
MADDE 9 – (1) Sosyal servis kuruluş müdürünün görevlendireceği mesleki personelden oluşturulur. Sosyal servis; çalışmalarını doğrudan kuruluş müdürüne veya kuruluş müdür yardımcılarından birine bağlı olarak yürütür. Sosyal servisin görevleri aşağıda belirtilmiştir.
a) Merkeze yerleştirilmesine karar verilen özürlü ile ilgili dosyayı koordinasyon ve değerlendirme kuruluna intikal ettirmek.

b) Merkezde özürlü bireylerle ilgili yapılan; kabul, ayrılış, ayrılıştan sonraki danışmanlık hizmeti gibi tüm çalışmalar konusunda kuruluş müdürlüğüne gerekli bilgileri vermek.

c) Genelge ve talimatlarla verilen diğer görevleri yapmak.

ç) Koordinasyon ve değerlendirme kuruluna sekretarya görevi yapmak.

d) Merkeze başvuran özürlü ve ailelerine gerekli danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinde bulunmak.

e) Özürlü bireylere yönelik sosyal etkinlikler düzenlemek. 

Koordinasyon ve değerlendirme kurulu
MADDE 10 – (1) Koordinasyon ve değerlendirme kurulu, merkezin özelliğine göre kuruluş müdürü veya görevlendireceği bir kuruluş müdür yardımcısının başkanlığında, merkezde bulunan meslek elemanlarının birer temsilcisinden oluşur. Yeterli meslek elemanı bulunmadığı zaman mevcut mesleki personelden oluşturulur. Kurulun sekretaryası için sosyal serviste görevli bir meslek elemanı görevlendirilir.

(2) Koordinasyon ve değerlendirme kurulu en az altı ayda bir kez ve ihtiyaç hâlinde kuruluş müdürünün talebi üzerine en az üç personelin katılımı ile toplanır. Toplantıda kararlar katılanların salt çoğunluğunun oyu ile alınır. Oy eşitliği hâlinde, başkanın katıldığı taraf oy çokluğunu sağlamış sayılır. Koordinasyon ve değerlendirme kurulunun görevleri aşağıda belirtilmiştir.
a) Merkezin yıllık çalışma programlarını hazırlamak, yılda bir kez uygulamadan alınan sonuçları değerlendirmek.

b) Merkezde yapılan faaliyetleri altı aylık dönemler hâlinde gözden geçirmek, bir sonraki dönemin planlamasını yapmak, özürlü bireylerin ihtiyaçlarını görüşmek, konuya ilişkin teklifleri inceleyip karara bağlamak.

c) Merkez hizmetlerinin geliştirilmesi için gerekli çalışmaları yapmak.

ç) Merkeze kabulü yapılan özürlünün bakım ve rehabilitasyon ihtiyacı ile ilgili olarak bu Yönetmelikte belirtilen kriterler ve öncelikler doğrultusunda gerekli değerlendirmeyi yapmak.

d) Değerlendirmesi yapılan özürlüye uygulanacak bireysel bakım ve rehabilitasyon planını hazırlamak. Uygulama sürecinde bireysel bakım ve rehabilitasyon planlarında değişiklik önerilerini dikkate alarak gerekli görülen değişiklikleri yapmak ve planları sosyal servise teslim etmek.

e) Özürlülere sunulan hizmetlerin etkin ve verimli olması için gerek görülen ya da görüşülmesi istenilen vaka takdimlerini incelemek, değerlendirmek ve önerilerde bulunmak. Vaka takdiminde vaka ile ilgili meslek elemanları da kurula dâhil edilir.

f) İlgili birimlerin raporlarını ve vaka takdimlerini değerlendirerek, özürlünün güvenliği ve kontrolü için gerekli tedbirlere ilişkin kararları almak.

g) Merkezde uygulanan bakım ve rehabilitasyon hizmetleri ile ilgili değişiklik ve yenilik tekliflerini kuruluş müdürüne bildirmek.

ğ) Merkezde, ek ders ücreti karşılığında çalışma talebinde bulunan kişilerin başvurularını incelemek, gerekli onaylar alındıktan sonra çalışmalarını izlemek ve değerlendirmek.

Mesleki hizmet birimleri
MADDE 11 – (1) Meslek elemanı sayısının yeterli olması ve binanın fiziksel koşullarının uygunluğu durumunda, Merkezde mesleki çalışmaların yapılabileceği aile danışma, psikolojik destek, fizyoterapi, rehabilitasyon, sosyal hizmet, gelişimsel değerlendirme, halkla ilişkiler, spor, müzik, iş-uğraşı atölyeleri ve evde bakıma destek hizmeti gibi birimler oluşturulur.

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Özürlü Bireylerin Bildirimi ve İncelenmesi

 

Özürlü bireylerin bildirimi
MADDE 12 – (1) Mülki amirler, sağlık kuruluşları, köy muhtarları, genel kolluk kuvvetleri ve belediye zabıta memurları, çevrelerinde bulunan özürlüleri bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlandırılması amacıyla il veya ilçe müdürlüklerine bildirebilirler. Ayrıca, diğer kamu kurum ve kuruluşları, vatandaşlar, özürlülerin kendileri veya akrabaları da bildirimde bulunabilirler.

(2) Özürlünün bildirimini müteakiben, talep edilen hizmetler hakkında bildirimde bulunan kişi ile il veya ilçe ve kuruluş müdürlüklerinde ön görüşme yapılır. Görüşme sonucunda gerek görülmesi hâlinde  talep formu düzenlenir.

Özürlü bireylerin incelenmesi
MADDE 13 – (1) Özürlü bireylerin yatılı kurum bakımı taleplerine ilişkin incelenmesi, il veya ilçe müdürlüklerinin sorumluluğunda olup il veya ilçe müdürlüğüne bildirimi yapılan özürlü birey ve ailesi hakkında, sosyal inceleme raporu düzenlenir. İl veya ilçe müdürlüğü sosyal inceleme raporu ve ilgili mevzuat dâhilinde gerekli bilgi ve belgeleri toplayarak özürlü birey hakkında gerekli işlemleri gerçekleştirir.

(2) Gündüzlü bakım ve rehabilitasyon hizmetlerine ilişkin müracaatların incelenmesi ve işlemlerinin tamamlanması aile danışma ve rehabilitasyon merkezi kuruluş müdürlükleri tarafından gerçekleştirilir.

(3) Özürlü bireylere yönelik hizmet taleplerinin incelenmesi sürecinde özürlünün T.C. kimlik numarası üzerinden nüfus cüzdanı ve aile nüfus kayıt örneği ve adres bilgilerine ulaşılarak müracaat konusu değerlendirilir.

(4) Sosyal inceleme raporunun hazırlanması sürecinde, sürekli yatılı kurum bakımı hizmeti alması öngörülen özürlülere bakmakla yükümlü olan kişilerden ekonomik durumu nafaka alınmasına uygun olanların tespiti hâlinde, özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezine kabulünü müteakiben yasal işlem başlatılır.

 

BEŞİNCİ BÖLÜM
Özürlü Kabulü ve Ayrılış Esasları


Özürlü kabulü
MADDE 14 – (1) Yatılı hizmet veren bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile gündüzlü hizmet veren aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerine özürlü kabulü ve ayrılışı 18 inci, 19 uncu, 20 nci, 24 üncü ve 27 nci maddelerde belirtilen hükümlere uygun olarak yerine getirilir.

(2) Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tesbiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik kapsamındaki müracaatı değerlendirilen bakıma muhtaç özürlülerin, merkeze kabulüne ilişkin işlemler mezkûr Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

(3) Hizmet yönünden dönemler hâlinde yatılı hizmet veren merkezlere özürlü kabulü, yatılı hizmet veren bakım ve rehabilitasyon merkezlerine özürlü kabulünde uygulanan işlemler çerçevesinde gerçekleştirilir. Genel Müdürlük tarafından merkeze gönderilen dosya ile özürlü kuruluş müdürlüğünce değerlendirilerek merkezin hizmetlerine uygun özelliklere sahip olanlar rehabilitasyon programlarına dâhil edilir.

(4) Bakım ve rehabilitasyon merkezine kabul edilen özürlülere bakmakla yükümlü olan kişilerden ekonomik durumu nafaka alınmasına uygun olanlardan nafaka alınması için kuruluş müdürlüğünce yasal işlem başlatılır.  

Özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezlerine kabulünde öncelik gerektiren durumlar
MADDE 15 – (1) Özürlü bireylerin sürekli ve yatılı hizmet veren bakım ve rehabilitasyon merkezlerine kabulünde Ek-2’de belirtilen konulardaki puanlamaya göre, en yüksek puanı alan özürlüden başlamak üzere merkezlere özürlü kabul edilir.

Bakım ve rehabilitasyon merkezlerine kabul için müracaat mercileri ve müracaat şekli
MADDE 16 – (1) Özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezine kabulü için bir dilekçe ile aşağıdaki birimlerden herhangi birine müracaat edilir.
a) İl müdürlükleri.
b) İlçe müdürlükleri.
c) Kuruluş müdürlükleri.
ç) Diğer sosyal hizmet kuruluşları.

(2)
On sekiz yaşını tamamlamamış olan veya on sekiz yaşını tamamlamış olsa dahi akıl sağlığının bozukluğundan dolayı kısıtlanmış olan özürlüler için dilekçe, yasal temsilcisi tarafından verilir. Özürlünün yasal temsilcisinin olmaması hâlinde bildirimde bulunanın dilekçesi kabul edilir.

Bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin hizmetlerinden yararlanmak için yapılacak müracaatlarda istenecek belgeler
MADDE 17 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin hizmetlerinden yararlanmak için yapılacak müracaatlarda özürlüye ait aşağıdaki belgeler istenir.
a) Özürlü sağlık kurulu raporu. Özürlünün bulaşıcı hastalığı ve madde bağımlılığının olması durumunda bu husus raporda belirtilir.

b) Yatılı ve sürekli bakımı için bakım ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilecek olan, on sekiz yaşını tamamlamamış özürlü için ilgili mahkemelerden alınacak koruma altına alınması ve bir bakım merkezine yerleştirilmesi kararı ile velayet altında değil ise vesayet altına alınması ve vasi atanması kararı.

c) On sekiz yaşını tamamlamış olup akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini görememesi veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gerekmesi ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokması nedenleriyle kısıtlanması gerekli özürlü için ilgili mahkemelerden alınacak kısıtlanması ve bir bakım merkezine yerleştirilmesi kararı ile velayet altında değil ise vesayet altına alınması ve vasi atanması kararı.

(2) Birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen belgeler, sosyal inceleme raporunun hazırlanmasından sonra da verilebilir.

(3) Terk/buluntu ve yakını bulunmayan kimsesiz özürlülerin yasal işlemleri, özürlünün bulunduğu il müdürlüğünce yürütülür.

(4) Dönemler hâlindeki hizmet modelinden yararlanacak görme özürlülerden birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerindeki belgeler istenmez. 

Başvurusu kabul edilen ve dosyası tamamlanan özürlülerin bakım ve rehabilitasyon merkezlerine yerleştirilmesi için yapılacak işlemler
MADDE 18 – (1) Başvurusu kabul edilen, 17 nci maddede istenen belgeleri tamamlanan ve sosyal inceleme raporu hazırlanan özürlünün, bakım ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesinin uygun olacağının tespiti hâlinde aşağıdaki işlemler yapılır.
a) Özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezine kabulüne ilişkin belgelerden oluşan dosya Genel Müdürlüğe gönderilir.

b) Dosya, 15 inci maddedeki öncelikler, sosyal inceleme raporundaki öneriler ve mevcut bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin kapasiteleri dikkate alınarak değerlendirilir.

c) Değerlendirme neticesinde; özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesinin öngörülmesi hâlinde Genel Müdürlük onayı ile yerleştirme işlemi gerçekleştirilir.

ç) Özürlünün durumuna uygun mevcut bakım ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesinin mümkün olmaması durumunda, dosya öncelik düzeyi belirlenerek, yer boşalması hâlinde değerlendirilmek üzere kayda alınır.

d) Genel Müdürlükçe bakım ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesi uygun görülen özürlü, bakım ve rehabilitasyon merkezine kabul edilir.

e) Bakım ve rehabilitasyon merkezine kabul edilen özürlü, merkez koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından, bakım ve rehabilitasyon merkezine uyumu ve sunulacak hizmetler açısından değerlendirilir. Özürlü için bireysel bakım planı ve bireysel rehabilitasyon planı hazırlanır. Merkeze uyum sağlayan özürlü, bireysel bakım planı ve bireysel rehabilitasyon planı çerçevesinde bakım ve rehabilitasyon programlarından yararlandırılır. Tüm mesleki çalışmalara rağmen özürlünün merkeze uyum sağlayamaması hâlinde özürlünün farklı sosyal hizmet modellerinden yararlandırılması durumu koordinasyon ve değerlendirme kurulunca değerlendirilerek Genel Müdürlüğe bildirilir. Genel Müdürlük özürlünün merkezde kalıp kalamayacağı, nakil edilip edilemeyeceği ya da yararlandırılabileceği başka hizmetlerin olup olmadığı konularında değerlendirme yaparak sonucu il müdürlüğüne bildirir.

(2) Özürlünün kalacak bir yerinin olmaması, bakacak kimsesinin bulunmaması, terk veya buluntu olması, hayati tehlikesinin bulunması, bakım hizmeti veren kişilerin ilgili evrakların tamamlanması sürecinde özürlüye bakılamayacak kadar zor şartlar altında bulunması gibi acil durumlarda; özürlü, evraklarının tamamlanması beklenilmeksizin, mevcut belge ve bilgilerle işin aciliyeti belirtilerek il müdürlüğü oluru ile durumuna uygun bir sosyal hizmet kuruluşuna yerleştirilir. İlgili il müdürlükleri tarafından diğer kurum ve kuruluşlardan kaynaklanan gecikmeler hariç en fazla altı ay içinde  evrakları tamamlanan özürlünün yaş, cinsiyet ve özür durumuna uygun bir merkeze yerleştirilmesi için gerekli işlemler tamamlanır.

(3) Merkezde boş yer olması veya kapasite ayrılması hâlinde; özürlünün veya yasal temsilcisinin dilekçesi, özürlü sağlık kurulu raporu, hizmet sözleşmesi ve bir meslek elemanının değerlendirme raporuna istinaden, geçici ve misafir olarak bir yıl içinde en fazla otuz güne kadar kuruluş müdürünün teklifi ve il müdürünün onayı ile merkeze özürlü kabul edilebilir. 

Özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezinden ayrılışı
MADDE 19 – (1) Özürlünün bakım ve rehabilitasyon merkezinden ayrılışı aşağıda belirtilen şekillerde gerçekleşir.

a) Özürlünün kendisinin veya yasal temsilcisinin ayrılış talebinde bulunması ve bu talebin koordinasyon ve değerlendirme kurulunca uygun görülmesi.

b) Bakım ve rehabilitasyon programlarını tamamlayan veya daha fazla yararlanamayacağına koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından karar verilen özürlü bireylerin merkezden ilişiği kesilir veya ailelerine teslim edilir.

c) Görme özürlülere dönemler hâlinde rehabilitasyon hizmeti veren merkezlerden dönem sonunda başarılı olanlara Genel Müdürlüğün onayı ile başarı belgesi verilir.

ç) Özürlünün yaş, cinsiyet ve özür grubu gibi özelliklerinin merkezde sunulan hizmetlere uygun olmaması hâlinde durum koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından hazırlanacak rapor ile birlikte kuruluş müdürlüğüne bildirilir. Kuruluş müdürlüğü nakil talebini il müdürlüğüne gönderir. İlde özürlünün durumuna uygun kuruluş varsa il müdürlüğü nakil işlemini yapar ve Genel Müdürlüğe bilgi verir, ilde uygun kuruluş yoksa il müdürlüğü nakil talebini Genel Müdürlüğe bildirilir.

d) Genel Müdürlük durumu değerlendirerek uygun görülen bir başka merkeze özürlünün naklini yapar veya özürlünün durumuna uygun mevcut merkezlerde boş yer olmaması hâlinde, özürlünün nakil talebi merkezlerde yer boşalması durumunda değerlendirilmek üzere kayda alınır.

(2) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerine istinaden merkezden ayrılan özürlüler kayıtlardan düşülmesi için Genel Müdürlüğe bildirilir.

Özürlü bireylerin bakım ve rehabilitasyon merkezlerinden çıkarılması
MADDE 20 – (1) Aşağıdaki durumların saptanması hâlinde koordinasyon ve değerlendirme kurulunun kararı, kuruluş müdürlüğünün talebi, il müdürlüğünün teklifi ve Genel Müdürlüğün onayı ile özürlü bireyler merkezden çıkarılır. Merkezden çıkarılan özürlünün akıl sağlığının yerinde olmaması ve madde bağımlısı olması nedenleriyle kendisine ve çevresine zarar verme durumunun olması hâlinde, söz konusu özürlü ilgili sağlık kuruluşlarına yönlendirilir. Ayrıca,
a) Kabule esas olan bilgi ve belgelerin gerçek durumu yansıtmadığı saptandığında,

b) Özürlülerin ve ailelerinin merkezin işleyiş ve çalışma düzenine aykırı davranış ve eylemlerinin süreklilik göstermesi hâlinde,

c) Yapılan mesleki çalışmalara rağmen özürlünün merkez ortamına sürekli uyumsuzluk göstermesi hâlinde

özürlü merkezden çıkarılır.

Bakım ve rehabilitasyon merkezlerine kabul edilemeyecek özürlü bireyler
MADDE 21 – (1) Kontrol altına alınamayan bulaşıcı bir hastalığı olan,  uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı olan, şok ve reaksiyon döneminde olan ve psikiyatrik hastalığından dolayı atak dönemde olan veya kendisine ve çevresine zarar verme durumu olup bu durumu kontrol altına alınamayan özürlü bireyler merkeze kabul edilmezler. Bu tür bireyler ilgili sağlık kuruluşlarına yönlendirilir.

Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerine kabul için müracaat mercileri ve müracaat şekli
MADDE 22 – (1) Özürlü bireyin aile danışma ve rehabilitasyon merkezine kabulü için bir dilekçe ile kuruluş müdürlüklerine müracaat edilir.

(2) On sekiz yaşını tamamlamamış olan veya on sekiz yaşını tamamlamış olsa dahi akıl sağlığının bozukluğundan dolayı kısıtlanmış olan özürlü bireyler için dilekçe, özürlünün yasal temsilcisi tarafından verilir.

Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerinin hizmetlerinden yararlanmak için yapılacak müracaatlarda istenecek belgeler
MADDE 23 – (1) Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerinin hizmetlerinden yararlanmak için yapılacak müracaatlarda özürlüye ait özürlü sağlık kurulu raporu istenir. Özürlünün bulaşıcı hastalığı ve madde bağımlılığı olması durumunda bu durum raporda belirtilir.


Başvurusu kabul edilen ve dosyası tamamlanan özürlülerin aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerine yerleştirilmesi için yapılacak işlemler
MADDE 24 – (1) Başvurusu kabul edilen, 23 üncü maddede istenen belgeyi teslim eden ve sosyal inceleme raporu hazırlanan özürlünün, aile danışma ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesinin uygun olacağının tespiti hâlinde aşağıdaki işlemler yapılır.
a) Dosya kuruluş müdürlüğü tarafından koordinasyon ve değerlendirme kuruluna havale edilir.

b) Koordinasyon ve değerlendirme kurulu; dosyayı ve özürlü bireyi; 25 inci maddedeki öncelik gerektiren durumları, merkezin kapasitesini ve personel durumunu dikkate alarak değerlendirir.

c) Değerlendirme neticesinde; özürlünün aile danışma ve rehabilitasyon merkezine yerleştirilmesinin teklif edilmesi hâlinde dosya kuruluş müdürünün onayına sunulur.

ç) Merkezde boş yer olmaması nedeniyle özürlünün kabul edilmesinin mümkün olmaması hâlinde dosya öncelik düzeyi belirlenerek merkezde yer boşalması durumunda değerlendirilmek üzere sıraya alınır.

d) Aile danışma ve rehabilitasyon merkezine kabul edilen özürlü için koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından bireysel bakım planı ve bireysel rehabilitasyon planı hazırlanır. Merkeze uyum sağlayan özürlü, bireysel bakım planı ve bireysel rehabilitasyon planı çerçevesinde bakım ve rehabilitasyon programlarından yararlandırılır.

Aile danışma ve rehabilitasyon merkezine kabulde öncelik gerektiren durumlar
MADDE 25 – (1) Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerindeki hizmetlerden yararlanacak özürlü bireylerin öncelik durumu aşağıdaki sıralamaya göre değerlendirilir.
a) Erken gelişim döneminde olan ve desteğe ihtiyacı olan 0-6 yaş arası özürlüler.

b) Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden yararlanmayanlar.

c) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullardan yararlanamayanlar.

ç) Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullardan yararlanıp da bakım hizmetlerine gereksinimi olanlar.

d) Ailesi yanında bakımı ve rehabilitasyonunda güçlük yaşananlar.

Aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerine kabul edilemeyecek özürlü bireyler
MADDE 26 – (1) Kontrol altına alınamayan bulaşıcı bir hastalığı olan,  uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı olan, şok ve reaksiyon döneminde olan ve psikiyatrik hastalığından dolayı atak dönemde olan veya kendisine ve çevresine zarar verme durumu olup bu durumu kontrol altına alınamayan özürlü bireyler merkeze kabul edilmezler. Bu tür bireyler ilgili sağlık kuruluşlarına yönlendirilir.

Aile danışma ve rehabilitasyon merkezinden özürlünün ayrılışı
MADDE 27 – (1) Özürlü, aile danışma ve rehabilitasyon merkezinden aşağıdaki hâllerde özürlü koordinasyon ve değerlendirme kurulunun teklifi ve kuruluş müdürünün onayı ile ayrılır veya çıkarılır.
a) Özürlünün merkezde uygulanan bakım ve rehabilitasyon programını tamamlaması.

b) Özürlünün kendisinin veya yasal temsilcisinin isteği üzerine.

c) Kabule esas olan bilgi ve belgelerin gerçek durumu yansıtmadığı saptandığında.

ç) Özürlü bireylerin ve ailelerinin merkezin işleyiş ve çalışma düzenine aykırı davranış ve eylemlerinin süreklilik göstermesi hâlinde.

d) Yapılan mesleki çalışmalara rağmen özürlünün merkez ortamına sürekli uyumsuzluk göstermesi hâlinde.

 

ALTINCI BÖLÜM
Merkezlerde Sunulacak Bakım Hizmetleri, Uygulanacak Rehabilitasyon Programları ve Aile Danışmanlığı Hizmetleri

 

Bakım hizmetlerinin kapsamı
MADDE 28 – (1) Bakım hizmetleri, özürlünün bakımına yönelik olarak kişisel bakım hizmetlerini kapsar.

(2) Özürlünün özellikleri dikkate alınarak aşağıda belirtilen bakım hizmetleri sunulur.

a) Banyo yaptırılması.

b) Tuvalet ihtiyacını gidermede yardım edilmesi ve gerektiğinde temizliğinin yapılması.

c) Tırnaklarının kesilmesi.

ç) Saçlarının taranması.

d) Dişlerinin temizlenmesi.

e) Yemek ve içecek ihtiyacının giderilmesi.

f) El, yüz ve ayak temizliği.

g) Sakal tıraşının yapılması.

ğ) İstenmeyen tüylerin temizlenmesi.

h) Elbiselerinin giydirilmesi ve çıkarılması.

ı) Burun ve kulak temizliğinin yapılması.

i) Yatağının temizlenmesi ve düzeltilmesi.

j) Odasının temizlenmesi.

k) Çamaşırlarının yıkanması.

l) Tehlikelere karşı korunması ve gözetilmesi.

m) Benzer diğer işlemler.

Bakım hizmetlerinin uygulanması
MADDE 29 – (1) Merkezde bakım hizmetlerinin uygulanmasıyla ilgili hususlar aşağıda belirtilmiştir.
a) Merkezde verilen bakım hizmetlerinin yürütülmesi kuruluş müdürünün sorumluluğundadır.

b) Merkezler, 28 inci maddede belirtilen genel çerçeveyi esas alarak, merkezin ve özürlü bireylerin özelliklerine göre bakım hizmetlerini geliştirerek uygularlar.

c) Koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından özürlülerin bireysel özellikleri de dikkate alınarak bireysel bakım planı hazırlanır, hazırlanan bireysel bakım planı kuruluş müdürünün onayından sonra uygulanır.

ç) Bireysel bakım planının içeriği ve uygulama esasları, Genel Müdürlükçe belirlenerek bildirilir.

Bakım hizmetleri için özürlü gruplarının oluşturulması
MADDE 30 – (1) Bakım hizmetleri için özürlü grupları koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından aşağıdaki hususlara göre oluşturulur.
a) Özürlü bireylerin bakım ihtiyacına, takvim yaşına ve diğer özelliklerine, sunulacak bakım hizmeti ve hedeflerinin birbirine yakınlığına ve fiziksel koşullara göre mümkün olduğunca en fazla on iki özürlüden gruplar oluşturulur.

b) Oluşturulan her grup için müstakil dinlenme salonu, yemek odası, tuvalet, banyo gibi birimlerin düzenlenmesine özen gösterilir.

c) Gerek görüldüğünde özürlünün  özel durumunun olması gibi nedenler ile iki-üç özürlü dâhi özel grup olarak kabul edilip, özel gruplar oluşturulur.

ç) Bakım hizmeti hedeflerinin farklılaşması veya ihtiyaç duyulması hâlinde, özürlü bireylerin grupları değiştirilir.

d) Grubun sorumluluğu amacına ve niteliğine uygun mesleki personele verilir.

Rehabilitasyon programlarının uygulanma esasları
MADDE 31 – (1) Merkezler 32 nci maddede belirtilen rehabilitasyon programlarını,  hizmet verdikleri özürlü bireylerin özelliklerini ve ihtiyaçlarını dikkate alarak uygular.

(2) Rehabilitasyon hizmetleri toplumsal hayata katılım ve eşitlik temelinde özürlülerin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak verilir. Rehabilitasyon kararının alınması, planlanması, yürütülmesi, sonlandırılması dâhil her aşamasında özürlü ve ailesinin aktif ve etkili katılımı esastır.

Rehabilitasyon programları
MADDE 32 – (1) Merkezler aşağıda belirtilen rehabilitasyon programlarını meslek elemanlarının katkıları ile geliştirerek uygular. Bunlar;
a) Psikolojik sorunları olan özürlülere ve ailelerine yönelik yapılacak çalışmaları içeren psikolojik destek programını, 

b) Sağlık kuruluşlarınca fiziksel yetersizliklerine ilişkin olarak tanısı konulan ve rehabilitasyon süreci devam eden özürlülerin rehabilitasyonuna destek amacıyla; özürlünün hareket, kuvvet ve koordinasyonunu artırmaya, kas iskelet sistemi fonksiyonlarını geliştirmeye yönelik fiziksel egzersizleri içeren fiziksel egzersiz programlarını,

c) Özürlü bireylerin motor, bilişsel, duygusal, öz bakım alışkanlıklarını, iletişim becerileri, konuşma ve işitme gelişmeleri gibi dil gelişimi  alanlarında potansiyelinin en üst basamağa çıkarılabilmesi için hedefe yönelik bireysel ve grup eğitiminin kuruluş ve ev merkezli olarak verildiği gelişimsel destek programlarını,

ç) Akademik eğitim ve örgün eğitimden yararlanan özürlülerin merkezde desteklenmesi amacıyla oluşturulan eğitsel destek programlarını,

d) Özürlünün yakın ve uzak çevresine uyumunu sağlayacak becerilerin öğrenilmesine yönelik sosyal uyum ve kişisel idare programlarını,

e) Özürlü bireylerin mevcut potansiyellerini en az yardımla ve sahip oldukları araç ve cihazları bağımsız olarak kullanabilmelerini sağlayıcı tekniklerin öğretildiği bağımsız hareket programlarını,

f) Rehabilitasyon programını tamamlayarak üretken konuma gelmiş özürlü bireylerin yaşamlarını bağımsız olarak idame ettirmelerini sağlayıcı bağımsız yaşama geçiş programları,

g) Özürlü bireylerin yeteneklerini geliştirmeye ve beceri sahibi olmalarına yönelik faaliyetlerin iş-uğraşı atölyelerinde uygulandığı iş becerisi kazandırma programlarını,

ğ) Merkezin ve sunulan hizmetlerin tanıtımını; gönüllü birey, grup ve kurumların harekete geçirilerek merkezle bütünleşmesini; özürlü bireylerin hizmetlere ulaşabilmeleri için desteklerin sağlanmasını, benzer sorunları paylaşan bireylerin ve ailelerin bir araya gelmelerini, sivil toplum kuruluşları ile iletişim kurmalarını ve özürlü bireylerin toplum ile etkili etkileşimini hedefleyen toplumla çalışma programlarını,

h) Özürlü bireylerin fiziksel gelişim alanları ile ilgili gereksinimlerini daha rahat ortamlarda karşılamak için planlanmış, çeşitli spor, ritim, egzersiz, temel motor beceriler, gelişimsel aktiviteler, yarışmalara hazırlık gibi bireysel ve grup aktiviteleri ile ilgili rehabilitasyon amaçlı sportif programlarını,

ı) Özürlü bireylerin yeteneklerini ve becerilerini geliştirmek, zamanlarını değerlendirmek için planlanmış, müzik, resim, tiyatro gibi kültürel etkinlikler ile gezi, oyun gibi sosyal etkinleri içeren rehabilitasyon amaçlı sosyal etkinlik programlarını

içerir.

(2) Ayrıca Genel Müdürlük ihtiyaç hâlinde ilave rehabilitasyon programları belirleyip uygulamaya koyabilir.

Rehabilitasyon programlarının uygulanması
MADDE 33 – (1) Merkezde rehabilitasyon programlarının uygulanması ile ilgili hususlar aşağıda belirtilmiştir.
a) Rehabilitasyon programları yatılı, gündüzlü ve dönemler hâlinde hizmet veren merkezlerde uygulanır.

b) Merkezler,  32 nci maddede belirlenen genel çerçeveyi esas alarak, merkezin ve özürlü bireylerin özelliklerine göre rehabilitasyon programlarını geliştirerek uygularlar.

c) Özürlülerin bireysel özellikleri ve düzeyleri dikkate de alınarak, koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından hazırlanan bireysel rehabilitasyon planı kuruluş müdürünün onayından sonra uygulanır.

ç) Belirtilen  rehabilitasyon  programları dışında da merkezler rehabilitasyon programı geliştirebilirler, yeni rehabilitasyon programları Genel Müdürlüğün onayından sonra merkezler tarafından uygulanır.

d) Bireysel rehabilitasyon planının içeriği ve uygulama esasları Genel Müdürlükçe belirlenir.

Rehabilitasyon programlarının süresi
MADDE 34 – (1) Rehabilitasyon programlarının süresi ve sonuçlandırılmasına koordinasyon ve değerlendirme kurulunca karar verilir.

(2) Görme özürlülere dönemler hâlinde rehabilitasyon hizmeti verilen merkezlerde uygulanacak rehabilitasyon programlarının süresi koordinasyon ve değerlendirme kurulunun teklifi ve kuruluş müdürünün onayı ile belirlenir.

Rehabilitasyon gruplarının oluşturulması
MADDE 35 – (1) Rehabilitasyon grupları aşağıdaki hususlara göre oluşturulur.

a) Özürlülerin özür türlerine, derecesine, takvim yaşına, eğitim durumuna, gelişimsel düzeyine, rehabilitasyon hedeflerinin birbirine yakınlığına, uygulanacak programın niteliğine, öğretim tekniklerine ve fiziksel koşullara göre mümkün olduğunca en fazla on iki özürlüden gruplar oluşturulur.

b) Gruba uygulanan rehabilitasyon programları belirlenen aralıklarla değerlendirilir, rehabilitasyon hedefi farklılaşan özürlülerin grupları değiştirilir.

c) Grubun sorumluluğu amacına ve niteliğine uygun olarak bir meslek elemanına verilir.

Aile danışmanlığı hizmeti
MADDE 36 – (1) Aile danışmanlığı hizmeti, özürlüyü ve ailesini özürlü hakları konusunda bilgilendirmek ve aile içi iletişimi güçlendirmek amacıyla özürlüye ve ailesine yönelik hizmetlerin tümünü kapsar. Aile danışmanlığı hizmetini, merkezde görevli ilgili mesleki personel, gerektiğinde diğer kamu ve özel kuruluşlardan da destek alarak, meslekler arası koordinasyon ile yürütür. Bu hizmetler aşağıda belirtilmiştir.
a) Aileye yönelik psikolojik destek hizmetleri;

1) Ailelerin özürlü bireye sahip oldukları gerçeğini kabul etmelerinde onlara yardımcı olmaya,

2) Başkalarıyla paylaşamadıkları duygusal problemleri paylaşmaya,

3) Özürlü bireye sahip oldukları için kendilerini suçlu hissetmeleri karşısında yaşadıkları karmaşanın çözümüne yardımcı olmaya,

4) Başkalarından gelecek, yanlış, eksik ve farklı değer yargılarına dayalı fikirlere karşı onları aydınlatmaya,

5) Ailenin özürlüyü olduğu gibi kabul etmesine ve anlamasına rehberlik etmeye,

6) Ailelerin deneyimlerini paylaşmalarına ilişkin grup çalışmaları yapmaya

yönelik hizmetleri,


b) Rehabilitasyon programlarına ailenin katılımına yönelik hizmetler;

1) Ailenin rehabilitasyon programlarına aktif katılımını sağlamaya,

2) Merkezde yapılan çalışmaların özürlünün yaşamına genellenmesi açısından merkez çalışmalarına paralel ev programları hazırlamaya,

3) Merkeze devam edemeyen özürlülerin gelişimlerini desteklemek için ailenin rehabilitasyon programlarını uygulamasına yönelik ev programları hazırlamaya,

4) Hazırlanan bu programların aile tarafından uygulanabilmesine yönelik çalışmalar yapmaya,

5) Ailelerin rehabilitasyon programlarını uygulamalarına ilişkin deneyimlerini paylaşmalarına yönelik grup çalışmaları yapmaya,

6) Ailelerin özürlülük ve rehabilitasyon hakkında bilgilendirilmelerine yönelik ilgili kişi, kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak eğitim seminerleri düzenlemeye

yönelik hizmetleri,


c) Aileye yönelik sosyal danışmanlık hizmetleri;

1) Ailenin, özürlü bireyin gerektiğinde iş ve beceri kazanması veya meslek edinmesi için diğer kurum ve kuruluşlar veya merkez bünyesinde yapılan çalışmalara yönlendirmesine,

2) Özürlü bireyin psiko-sosyal gelişimine katkı sağlamak, ekonomik bağımsızlığını kazanmasına yardımcı olmak ve bir meslek edinmesine rehberlik etmek için ailesine danışmanlık hizmeti verilmesine,

3) Özürlü ve ailesinin sosyal çevreye uyum sağlayabilmesi için uygun ortamın sağlanmasına yardımcı olunmasına,

4) Özürlü ve ailesinin hukuksal sorunlarının çözümlenmesinde yardımcı olunmasına

yönelik hizmetleri içerir.



YEDİNCİ BÖLÜM
Evde Bakıma Destek Hizmeti

 

Evde bakıma destek hizmetinin kapsamı
MADDE 37 – (1) Evde bakıma destek hizmeti, evde bakıma destek hizmetine ihtiyaç duyan özürlüyü, evde bakıma destek hizmetini sunacak merkezi ve personeli kapsar.

Evde bakıma destek hizmetinin esasları
MADDE 38 – (1) Merkez aracılığıyla özürlü bireye ikametgâhında bakım hizmeti verilebilir.

(2) Bu durumda merkez bünyesinde en az bir meslek elemanından ve yeterli sayıda bakıcı personelden evde bakıma destek hizmet birimi oluşturulur.

(3) Evde bakıma destek hizmet birimi kuruluş müdürünün gözetim ve denetiminde çalışır.

(4) Evde bakıma destek hizmet biriminde görevli bir meslek elemanının hazırlayacağı bireysel bakım planı doğrultusunda bakıcı personel tarafından bakım hizmeti verilir.

(5) Evde bakıma destek hizmet biriminde görevli en az bir meslek elemanı veya ihtiyaç hâlinde kuruluş müdürünün uygun göreceği farklı bir meslek elemanı özürlü bireyi ve ailesini en az üç ayda bir düzenli olarak ikametgâhında ziyaret ederek bakım hizmetlerinin sunumunu takip eder, özürlü bireye ve ailesine aile danışmanlığı hizmetlerini verir.


Evde bakıma destek hizmetinin işleyişi
MADDE 39 – (1) Merkez tarafından sunulacak evde bakıma destek hizmeti merkezin imkânları dâhilinde sunulur.

(2) Evde bakıma destek birimi tarafından, bir bakıcı personelin bir günde en fazla üç özürlüye evde bakıma destek hizmeti verebileceği şekilde planlama yapılır. Evde bakıma destek hizmeti sunulacak özürlülerin sayısı dikkate alınarak, bakıcı personel ihtiyacının atama yoluyla veya bakım hizmetlerinin hizmet alımı yoluyla karşılanması talebi Genel Müdürlüğe bildirilir. Genel Müdürlük bütçe imkânları dâhilinde atama yapar veya hizmet alımı yetkisi verir.

(3) Evde bakıma destek hizmet birimi kuruluş müdürünün teklifi ve il müdürlüğü onayı ile oluşturulur.

(4) Evde bakıma destek hizmetinden yararlanmak için yapılacak müracaatlarda özürlüye ait özürlü sağlık kurulu raporu  istenir. Özürlünün bulaşıcı hastalığı ve madde bağımlılığının olması durumunda bu husus raporda belirtilir.

(5) Başvurusu kabul edilen, istenen belgeleri tamamlanan ve sosyal inceleme raporu hazırlanan özürlünün, evde bakıma destek hizmetinden yararlandırılmasının uygun olacağının tespiti hâlinde aşağıdaki işlemler yapılır.

a) Dosya kuruluş müdürlüğü tarafından evde bakıma destek birimine havale edilir.

b) Evde bakıma destek birimi; dosyayı ve özürlü bireyi; sosyo-ekonomik ve psikolojik öncelik gerektiren durumları, merkezin kapasitesi ve personel durumunu da dikkate alarak değerlendirir.

c) Değerlendirme neticesinde; özürlünün evde bakıma destek hizmetlerinden yararlandırılmasının teklif edilmesi hâlinde dosya kuruluş müdürünün onayına sunulur.

ç) Kuruluş müdürünün onayını müteakiben evde bakıma destek birimi tarafından bireysel bakım planı hazırlanır.

d) Bireysel bakım planı çerçevesinde hizmet yürütülür.

(6) Merkez imkânlarının yeterli olmaması nedeniyle özürlünün kabul edilmesinin mümkün olmaması hâlinde durum özürlüye veya yasal temsilcisine bildirilir ve dosya daha sonra değerlendirilmek üzere kayıtlara alınır.

Evde bakıma destek hizmetine ilişkin kayıtlar
MADDE 40 – (1) Hizmet götürülen her özürlü için, özürlü ile ilgili tüm bilgileri içeren bir dosya düzenlenir. Kuruluş müdürlüklerinin koordinasyonunda evde bakıma destek hizmeti birimi; evde bakıma destek hizmeti verilen özürlülerin isim, adres, hizmete başlama tarihi ve bakım hizmetini veren bakıcı personelin ismi gibi bilgileri içeren kayıtları düzenli olarak tutar.

 

SEKİZİNCİ BÖLÜM
Personele İlişkin Hükümler

 

Merkezde çalışacak personel
MADDE 41 – (1) Her merkezde ihtiyaca ve Genel Müdürlükçe hazırlanacak norm kadroya göre belirtilen sayı ve niteliklere uygun olarak müdür, müdür yardımcısı, meslek elemanı, genel idare hizmetleri ve yardımcı hizmetler sınıfına dâhil personel istihdam edilmekle birlikte, özürlülerin bakım ve rehabilitasyonunun hizmet alımı yoluyla karşılanması da mümkündür. İstihdam edilen personel hizmet öncesinde ve sırasında eğitimden geçirilir. Hizmet alımı yöntemi ile istihdam edilen personel, kuruluş müdürlüğünün denetim ve gözetiminde çalışır.

Personelin çalışma esasları
MADDE 42 – (1) Merkezde görev yapan tüm personel görev tanımlarına uygun olarak görevlerini yürütmekle yükümlü olup kuruluş müdürüne karşı sorumludur.

(2)
Merkezde görevli meslek elemanları görevini yaparken ekip çalışması içerisinde, mesleğinin gerektirdiği bilimsel yöntemleri uygulamak, bilimsel gelişmeleri izlemek, gerekli araştırmaları yapmak, gerektiğinde bakım ve rehabilitasyon sürecine ilişkin öneriler getirmek sorumluluğundadır.

(3) Merkezde görevli memur, bakıcı, taşınır kayıt kontrol yetkilisi (ayniyat saymanı, ambar memuru), satın alma memuru, teknisyen ve teknisyen yardımcısı, aşçı, şoför, berber, terzi, hizmetli ve diğer personel kanun, tüzük, yönetmelik, genelge ve talimatlara uygun olarak kendi alanlarıyla ilgili iş ve işlemler ile kuruluş müdürlüğü tarafından verilecek görevleri yapmakla sorumludur. Bu personelin çalışma usul ve esasları kuruluş müdürü tarafından belirlenir.

(4) Merkezlerde görevli tüm personelin hizmet verilen özür grubunun ihtiyaç ve özelliklerine göre konunun uzmanı kişi ve kuruluşların desteği ile hizmet içi eğitim programlarına katılması sağlanır.

(5) Stajyer öğrencilerin merkezlerde çalışması teşvik edilir. Öğrencilerin çalışma süre ve şekilleri çalışma izninde belirtilir. Stajyer öğrenciler kuruluş müdürünün veya görevlendireceği personelin gözetiminde çalışır.

Merkezde görevli personelin görev tanımları
MADDE 43 – (1) Merkezde görevli personelin görev tanımları aşağıda belirtilmiştir.
a) Kuruluş müdürü merkezin idari, teknik ve diğer tüm işlerini amacına ve mevzuata uygun olarak yürütür. Özürlülerin en iyi şekilde bakılmalarından ve durumlarına uygun programların uygulanmasından, her türlü ihtiyaçlarının sağlanmasından ve izlenmesinden birinci derecede sorumludur. Kuruluş müdürü, tercihen özürlülük alanında deneyimli mesleki personelden atanır.

b) Kuruluş müdür yardımcısı merkez hizmetlerinin yürütülmesinde kuruluş müdürüne yardım eder, müdüre karşı sorumludur. Kuruluş müdür yardımcısı, tercihen özürlülük alanında deneyimli mesleki personelden atanır.

c) Tabibin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezin sağlık hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak.

2) Merkeze kabulü yapılan ve yapılacak olan özürlünün tıbbi teşhis ve değerlendirmesini yapmak.

3) Merkezdeki özürlü bireyleri periyodik olarak sağlık taramasından geçirmek ve rehabilitasyon programını etkileyen sağlık problemleri olması hâlinde ilgililere gerekli bilgiyi vermek ve önerilerde bulunmak.


ç) Diş tabibinin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Özürlü bireylerin tedavilerini yapmak, periyodik diş kontrollerini yapmak, sonuçları gösterir kayıtları tutmak.

2) Diş sağlığı ve bakım konusunda eğitim yapmak.


d) Fizyoterapistin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Uzman tabip tarafından görülerek tedavi endikasyonu saptanmış özürlülere fizik tedavi vasıtalarını, tıbbi egzersizleri uygulamak.

2) Özürlülerin kazalardan korunmaları için gerekli güvenlik önlemlerini almak.

3) Fizik tedavi ve rehabilitasyona alınan özürlüdeki gelişimleri takip ederek kaydetmek.


e) Hemşirenin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Tabip tarafından yapılacak muayene, tedavi, değerlendirme ve kontrolde tabip ve fizyoterapiste yardımcı olmak.

2) Tabibin verdiği direktifler doğrultusunda özürlü bireylere verilen ilaçların kullanılmasını sağlamak, enjeksiyon ve pansumanlarını yapmak, bunları tedavi takip defterine miktar ve zaman belirterek kaydetmek.

3) Acil vakalarda mesleğin gerektirdiği ilk yardımı yaparak, tabip veya müdüre durumu bildirmek.

4) Sorumlu olduğu bölümde yemek dağıtımını ve özürlü bireylerin yemek yemelerini gözlemlemek, kendisi yemek yiyemeyecek durumda olanlara yemeklerinin yedirilmesinde nezaret etmek.

5) Özürlü bireylerin banyolarının yapılıp yapılmadığını kontrol etmek.

6) Merkezin bütün bölümlerinin temizliğinden, bakımından ve düzeninden sorumlu olmak, görülen noksanlıkları idareye bildirmek ve giderilmesini sağlamak.


f) Diyetisyenin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Mutfak, yemekhane, gıda ve ambar hizmetlerinin düzenli ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak, ayrıca ambarın düzenli, stoklarının usule uygun olup olmadığını kontrol etmek.

2) Yiyecek malzemelerinin teknik şartnamelerini hazırlamak ve uygunluğunu denetlemek, bu hususta gerekli temel ilkeleri saptayarak en iyi şekilde uygulamasını sağlamak.

3) Özürlü bireylerin beslenmesine ilişkin program ve cetvellerin hazırlanmasını ve uygulanmasını sağlamak.

4) Mutfağın temizlik ve düzenini, mutfak personelinin sağlıklı olmasını, yiyeceklerin sağlık kurallarına uygun, lezzet ve besin değerlerinden kayba uğramadan pişirilmesini sağlamak ve dağıtımını kontrol etmek.

5) Beslenme ile ilgili gerekli araç ve gereçleri belirlemek, eksik malzemelerin teminini kuruluş müdürüne bildirmek.

6) Gerekli hâllerde tabibin uygun gördüğü esaslara göre özürlünün diyet yemeğinin hazırlanmasını sağlamak.

7) Mutfak görevlilerinin çalışma gün ve saatleri ile çalışma yöntem ve tekniklerinin belirlenmesinde idareye yardımcı olmak.


g) Sosyal çalışmacının görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezde bulunan özürlü bireyler ve bunların aileleri ve yakınları ile sosyal hizmetin yöntem ve tekniklerini kullanarak mesleki çalışmalar yapmak.

2) Yapılan çalışmaları kaydetmek.

3) Aile danışmanlığı programlarında yer almak, uygulamaya katılmak.


ğ) Çocuk gelişimcisinin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezde bulunan ve müracaat eden özürlü bireylerle ilgili çocuk gelişim ve eğitiminin yöntem ve tekniklerini kullanarak gelişimlerini değerlendirmek, izlemek, mevcut performans düzeyini belirlemek, buna uygun bireysel, grup ve ev eğitim programları hazırlamak, geliştirmek, uygulamak, uygulanmasını denetlemek, programa uygun çevre düzenlemesi yapmak.

2) Yapılan çalışmaları kaydetmek.


h) Psikoloğun görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezde bulunan ve müracaat eden özürlü bireylerin psikolojik tanısına yönelik olarak çeşitli gözlem ve görüşme tekniklerini kullanarak ölçme değerlendirmelerini yapmak, duygusal, davranışsal sorunlarına yönelik ölçme ve değerlendirmelerini yaparak çözümüne yönelik programlar hazırlamak, uygulamak, uygulanmasını takip etmek.

2) Merkeze devam eden özürlü bireylerin ailelerine, gerekli görülürse yakınlarına yönelik psikolojik yardım ve destek programları, bireysel veya grup terapileri uygulamak.

3) Aile danışmanlığı programlarında yer almak, uygulamaya katılmak.


ı) Özel eğitim öğretmeninin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezde bulunan ve müracaat eden özürlü bireylerle ilgili özel eğitim yöntem ve tekniklerini kullanarak değerlendirmelerini yapmak, izlemek, mevcut performans düzeyini belirlemek, buna uygun bireysel, grup ve ev eğitim programları hazırlamak, geliştirmek, uygulamak, uygulanmasını denetlemek.

2) Yapılan çalışmaları kaydetmek.


i) Merkezlerde branş öğretmeni kapsamında spor, müzik, resim, sanat eğitimi, el sanatları ve sınıf öğretmenleri görevlendirilir. Öğretmenlerin görev, yetki ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir.

1) Özürlü bireylere öğretim yöntemi ve tekniklerini kullanarak programlar yapmak, geliştirmek, uygulamak ve mesleki çalışmalar yapmak.

2) Yapılan çalışmaları kaydetmek.


j) İş ve uğraşı terapistinin görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Merkezde bulunan özürlülerin var olan beceri ve yeteneklerini korumaya ve geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmak.

2) İş ve uğraşı atölyelerinde uygulanacak çalışma programını hazırlamak.

3) Yapılan çalışmaları kaydetmek.


k) Çocuk eğiticisinin görevleri aşağıda belirtilmiştir.     

1) Kuruluşta sorumluluğu altında bulunan özürlü bireylere yönelik programların uygulanmasında mesleki personele yardımcı olmak.

2) Sorumlu olduğu gruptaki çocukların merkeze ve okula geliş gidişlerini takip etmek.

3) Sorumlu olduğu grubun bakım, temizlik ve düzeninin sağlanmasına yardımcı olmak.

4) Merkezlerde bulunan çocukların öz bakımla ilgili temizlik, giyinme, soyunma, yemek gibi temel beceri ve davranışları kazanmasına ve uygulamasına yardımcı olmak.


l) Bakıcının görevleri aşağıda belirtilmiştir.

1) Sorumlu bulunduğu gruptaki özürlü bireylerin tuvalet eğitimi, yeme içme, banyo, el yüz temizliği, giyinme soyunma gibi öz bakım ile ilgili günlük, haftalık, aylık ihtiyaçlarını karşılamak, yardım veya takip etmek,

2) Sorumlu olduğu grubun bakım, temizlik ve düzeninin sağlanmasına yardımcı olmak.


(2)
Merkezde görevli personel tanımlanan görevleri dışında kuruluş müdürü tarafından verilen diğer görevleri de yapmakla yükümlü ve kuruluş müdürüne karşı sorumludur.

(3) Merkezde görevli personel hizmet içi eğitimlere yönelik programların hazırlanmasında ve uygulanmasında görev alır. 

Personelin çalışma gün ve saatleri
MADDE 44 – (1) Merkezde çalışan personel 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabi olarak görev yapar. Devlet Memurları Kanununun 99 ve 100 üncü maddeleri doğrultusunda personelin çalışma gün ve saatleri, özürlülerin günlük yaşam aktivitelerine göre kuruluş müdürlüğünce düzenlenir, il müdürlüğünün teklifi, valilik makamının onayından sonra uygulanır.

(2) Dini, millî bayramlar ile sosyal etkinliklerin düzenlendiği günlerde kuruluş müdürü gerekli gördüğü personeli görevlendirebilir. Görevlendirilen personelin izinleri daha sonra kuruluş müdürlüğünün uygun göreceği bir zamanda verilir.

Nöbet hizmetleri
MADDE 45 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde, mesai saatleri dışındaki zamanlarda, bir personel nöbetçi amir olarak görevlendirilir.

(2) Merkezin ve hizmet verilen özürlülerin ihtiyaçları doğrultusunda, nöbetçi amirlerin görevlendirilme ve çalışma esasları, kuruluş müdürlüğünce düzenlenir, il müdürlüğünün teklifi, valilik makamının onayından sonra uygulanır.

 

DOKUZUNCU BÖLÜM
Diğer Hükümler

 

Harçlıklar
MADDE 46 – (1) Merkezde yatılı olarak kalan özürlülere kuruluş müdürünün önerisi, il müdürünün onayı ile aşağıda yer alan gösterge rakamlarının her yıl Bütçe Kanunu ile belirlenen memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarlar, hiçbir kesinti yapılmaksızın aylık harçlık olarak verilir.
a) 6-12 yaş arası özürlülere              600.
b) 13-18 yaş arası özürlülere            900.
c) 18 yaş üzeri özürlülere               1200.

(2) Eğitim kurumlarına devam eden özürlüler için bulunduğu yaş grubunun gösterge rakamının iki katı harçlık tahakkuk ettirilir.

(3) Ücret karşılığı çalışan ve aldığı ücret harçlıktan fazla olan özürlülere harçlık tahakkuk ettirilmez. Ancak öğle ve akşam yemeğini kuruluşta yiyemeyen çalışan özürlülere, yaş gruplarına göre belirlenen aylık harçlık tutarı yemek bedeli olarak ödenir.

(4) İzinsiz olarak merkezi terk eden özürlüler ve ailelerinin yanına korunma kararı kaldırılmak üzere verilen özürlüler adına harçlık tahakkuk ettirilmez.

(5) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun çerçevesinde alınan aylıklar ile varsa diğer geliri bu Yönetmelik çerçevesinde verilebilecek harçlıktan fazla olması hâlinde özürlüye ayrıca harçlık tahakkuk ettirilmez.

(6)
Özürlü harçlıkları, kuruluş müdürü ya da yetkili kıldığı görevli tarafından  muhasebe biriminden alınarak ilgili  grup sorumlusuna teslim edilir.

(7) Para kavramı gelişmiş ve parasını koruyabilen özürlülerin harçlıkları, özürlülerin ihtiyaçlarına ve taleplerine göre günlük, haftalık veya aylık olarak imza karşılığında grup sorumluları tarafından özürlülere elden verilir.

(8) Merkez koordinasyon ve değerlendirme kurulu tarafından yapılacak değerlendirme neticesinde; para kavramının gelişmediğine veya parasını koruyamayacağına karar verilen özürlünün harçlıkları veya her türlü gelirleri, kuruluş müdürlüğünce bir kamu bankasına açılacak özel hesaba grup sorumlusu tarafından yatırılır. Bankada bulunan harçlık veya gelirleri, özürlünün günlük yaşamında ihtiyaç duyduğu ancak herhangi bir nedenle karşılanamayan, şahsına veya yaşadığı mekâna ilişkin her türlü özel ihtiyaçlarının karşılanması için grup sorumlusu tarafından bankadan çekilerek, kuruluş müdürünün onayı ile oluşturulacak, grup sorumlusunun da dâhil olduğu en az üç personelden oluşan bir komisyon marifetiyle harcanır. Harcamalara ilişkin belgeler komisyon üyelerince imzalanır. Bankaya para yatırılmasına ve çekilmesine ilişkin banka makbuzları ile harcamalara ilişkin belgeler özürlünün şahsi dosyalarında beş yıl muhafaza edilir.

(9) Diğer bir merkeze nakledilen özürlünün dosyasında, en son harçlık aldığı ay ve harçlık veya gelir durumu belirtilir.

(10) Grup sorumluları, her yıl için özürlüye bir yıl içinde verilen harçlıkları gösteren, kuruluş müdürü tarafından onaylanmış bir defter tutarlar. Bu defterler her türlü denetimde gösterilmek üzere beş yıl süresince muhafaza edilir.

(11) 30/7/2006 tarihli ve 26244 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bakıma Muhtaç Özürlülere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği çerçevesinde hizmete açılan ve faaliyet gösteren özel bakım merkezinde yatılı olarak bakılan ve bakım ücreti Genel Müdürlükçe ödenen bakıma muhtaç özürlünün herhangi bir nedenle 2022 sayılı Kanun kapsamında aylık alamaması veya Genel Müdürlüğe bağlı resmî merkezlerdeki özürlülerin almakta oldukları harçlıktan daha az geliri olması hâlinde bakıma muhtaç özürlünün harçlık ihtiyacı; Genel Müdürlüğe bağlı resmî merkezlerde bakılan özürlülere verilen harçlıkların verilmesine ilişkin usul ve esaslar dâhilinde Genel Müdürlükçe il müdürlüğüne ödenek gönderilerek karşılanır ve bu maddede belirtilen esaslar dâhilinde harçlıklar harcanır.

Yol masrafı
MADDE 47 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezinde veya bakım ücreti Genel Müdürlükçe ödenerek özel bakım merkezlerinde kalmakta iken bir diğer merkeze nakli yapılan veya çeşitli nedenlerle başka ildeki kuruluşlara gönderilen özürlülerin yol masrafları Genel Müdürlükçe gönderilen ödenekten karşılanır.

Eğitim ve öğretim giderleri
MADDE 48 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde veya bakım ücreti Genel Müdürlükçe ödenerek özel bakım merkezlerinde kalmakta olan özürlülerden, eğitim ve öğrenim gören özürlünün eğitim ve öğrenimlerine ilişkin her türlü araç, gereç ile sınava giriş harç masrafları, kayıt ücretleri ve diğer masrafları Genel Müdürlükçe gönderilen ödenekten karşılanır.

Bağış kabulü
MADDE 49 – (1) Merkezlere yapılacak ayni bağışlar, taşınır işlem fişi karşılığında kuruluş müdürlüğünce kabul edilir. Bağışların, bağış yapan kişiler tarafından dağıtılmasına izin verilmez.

Giyim yardımı
MADDE 50 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bakılan özürlülerin giyim gereksinimleri Ek-1’deki bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde bakılmakta olan özürlülerin yıllık giyim-kuşam istihkakları cetvelindeki miktarlar göz önüne alınarak Genel Müdürlükçe gönderilen ödeneklerden aşağıdaki usul ve esaslar doğrultusunda karşılanır.
a) Giyim eşyası standart beden ölçülerine göre satın alınır veya diktirilir.

b) Verilecek giyim eşyasının biçimi, özürlünün gereksinimi ve özellikleri göz önünde tutularak saptanır.

c) Merkezin bulunduğu ilin coğrafi durumu ve iklim şartlarına göre kışlık giyim eşyaları en geç Eylül, yazlıklar en geç Mayıs, mevsimle ilgili olmayanlar ise Mart ayında verilir. Merkeze ilk girişte ise yukarıda belirtilen aylar beklenmeden giyim eşyası verilir.

ç) Giyim eşyasının çeşitli nedenlerle kullanılmaz duruma gelmesi hâlinde tutanak düzenlenerek yenisi verilir.

(2) Bakıma Muhtaç Özürlülere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği çerçevesinde hizmete açılan ve faaliyet gösteren özel bakım merkezinde yatılı olarak bakılan ve bakım ücreti Genel Müdürlükçe ödenen bakıma muhtaç özürlünün giysi ihtiyacı; Genel Müdürlüğe bağlı resmî merkezlerde bakılan özürlülere verilen giysilerin verilmesine ilişkin usul ve esaslar dâhilinde Genel Müdürlükçe il müdürlüğüne ödenek gönderilerek karşılanır.

Tedavi yardımı
MADDE 51 – (1) Sürekli, geçici veya dönemler hâlinde yatılı merkezlerde bakılan özürlüler ve Genel Müdürlüğün izni ile açılan ve Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tesbiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik çerçevesinde, il müdürlüğünce bakım onayı verilerek özel bakım merkezine yerleştirilen ve herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tâbi olmayan bakıma muhtaç özürlünün tedavi giderleri Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri çerçevesinde genel sağlık sigortasından karşılanır.

Beslenme
MADDE 52 – (1) Merkezlerin hizmetinden yararlanan özürlülerin beslenmesinin niteliği ve yemek servisi ile ilgili hususlar aşağıdaki şekilde uygulanır.
a) Özürlülerin yaş ve fiziki gelişimleri dikkate alınarak, gereksinimleri olan kalori miktarına uygun bir şekilde gıda almalarını sağlamak üzere diyetisyen tarafından hazırlanacak yemek tabelalarına göre yemek verilir.

b) Özürlülerden sağlık durumları nedeni ile kendilerine özel diyet hazırlanması gerekenlere tabibin tavsiyeleri doğrultusunda diyetisyen tarafından diyet hazırlanır.

c) Kuruluş müdürlüklerince uygun görülecek faaliyetler için gerekli olan besin maddelerinin sağlanması ve yaptırılması için ek tabela hazırlanır.

ç) Tüm personele öğle yemeği, sürekli olarak merkezde nöbetçi kalan nöbetçilere üç öğün yemek ve vardiya uygulanan personele de çalışma süresine isabet eden öğünlerde yemek verilir. Sürekli iaşeye tabi olan personelden izin, hastalık ve diğer sebeplerle bir günden fazla merkezden ayrılmış bulunanların ayrıldıkları günlere ait istihkakları tabeladan çıkarılır.

d) Yemek salonlarına bağımsızca gelemeyen ya da hasta olan özürlülerin yemekleri bulundukları yerde ve gerektiğinde yardımla yedirilir.

e) Yatılı hizmet veren bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde, üç öğün ana yemek ve iki öğün ara kahvaltı verilir.

f) Gündüzlü hizmet veren aile danışma ve rehabilitasyon merkezlerinde, tam gün gündüzlü bakım ve rehabilitasyon hizmeti alan özürlülerin öğle yemeği ihtiyacı karşılanır.

(2) Bakıma Muhtaç Özürlülere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği çerçevesinde hizmete açılan ve faaliyet gösteren özel bakım merkezinde bakılan bakıma muhtaç özürlülerin de beslenme ihtiyacı birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar dâhilinde giderilir.

Ücret durumu
MADDE 53 – (1) Merkezlerde hizmet verilen özürlülerden, verilen hizmet nedeniyle herhangi bir ücret alınmaz. Ancak bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde sürekli bakımı sağlanan özürlülere bakmakla yükümlü olan kişilerden ekonomik durumu nafaka alınmasına uygun olanlardan nafaka alınır.

Gönüllü çalışmalar
MADDE 54 – (1) Merkezlerde gönüllü olarak hizmet vermek isteyen kişilerin başvuruları kuruluş müdürlüğü tarafından kabul edilir. Bu kişilerin çalışma usul ve esasları, sosyal servis personelince yapılacak inceleme ve değerlendirmeler sonucu belirlenir, işlemleri ve çalışmaları Genel Müdürlükçe hazırlanan ilgili mevzuata göre takip edilir.

(2) Gönüllü çalışan kişiler işçi sayılmazlar ve gönüllü kişilere hizmetlerinin karşılığı olarak Genel Müdürlükçe ücret ödenmez.

Ziyaretçi kabulü
MADDE 55 – (1) Merkezde uygulanan programı aksatmamak, kuruluş müdürlüğünün uygun göreceği yer ve zamanda, Genel Müdürlük talimat ve mevzuatına uyulmak koşuluyla, aileler ve diğer kişiler merkezi ziyaret edebilirler.

İzin
MADDE 56 – (1) Özürlülerin izin durumlarıyla ilgili uyulması gereken esaslar aşağıda belirtilmiştir.
a) Özürlüler, hafta sonu, resmî tatil günlerinde ve diğer günlerde velileri veya vasilerinin kuruluş müdürlüğünden izin almaları şartıyla izinli sayılırlar.

b) Özürlünün velisi veya yasal temsilcisinin haricinde yakınlarına veya gönüllüsüne, sosyal inceleme raporu ile kişilerin ikametgâhında yapılacak araştırma neticesinde uygun görülmesi hâlinde kuruluş müdürünün onayı ile izin verilebilir.

Bakım ve rehabilitasyon merkezini izinsiz terk eden özürlüler
MADDE 57 – (1) Bakım ve rehabilitasyon merkezlerini izinsiz terk eden özürlüler hakkında aşağıdaki işlemler yapılır.
a) Özürlünün merkezi izinsiz terk ettiği tespit edildiğinde; merkezin bulunduğu bölgenin bağlı olduğu karakola, kuruluşun mücavir alan dışında bulunması hâlinde İl veya İlçe Jandarma Komutanlığına, il veya ilçe müdürlüğüne, ailesine yoksa kanuni temsilcisine veli ya da vasisine yazılı olarak durum bildirilir.

b) Özürlünün merkezi izinsiz terk etmiş durumda olduğunun mesai saati dışında tespit edilmesi durumunda ise, yukarıda belirtilen ilgili makamlara,  merkezin nöbetçi amiri tarafından en seri haberleşme araçlarıyla bildirim yapılır. Konu ile ilgili tutanak düzenlenir ve akabinde durum yazılı olarak ilgili makamlara bildirilir.

c) Merkezi izinsiz terk eden özürlünün merkeze geri dönmesi veya teslim edilmesi hâlinde, merkez tarafından ilgili makamlara ve ailesine izinsiz terk durumunun sonlandırıldığı bildirilir.

ç) Merkezi izinsiz terk eden özürlünün merkeze döndüğünde veya teslim edildiğinde, tıbbi muayenesi ve gerekli görülen tetkik ve tahliller yaptırılır.

d) İlgili  meslek  elemanı veya nöbetçi amir tarafından merkezi izinsiz terk eden özürlü ve özürlüyü merkeze teslim eden kişi ve görevlilerle yapılan görüşmelerde; özürlünün merkezi izinsiz terk ediş nedenleri,  bu süre içinde nerede ve kimlerle yaşadığı, meydana gelen olumlu ve olumsuz olaylar, edindiği arkadaşlar, merkeze dönmeyi kendisinin isteyip istemediği gibi bilgilerin araştırılması ve tespit edilen bilgiler çerçevesinde bir rapor düzenlenmesi ve uygun görülen mesleki çalışmaların belirlenmesi, gerektiğinde üniversite ve devlet hastanelerinin psikiyatri bölümleri gibi ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak bu çalışmaların sürdürülmesi, tüm çalışmaların kaydının tutulması ve özürlünün dosyasında yer alması sağlanır.

e) Merkezi izinsiz terk eden özürlünün merkeze geri döndüğü veya teslim edildiği durumda yapılan tıbbi muayene, inceleme ve değerlendirme sonucu herhangi bir istismara maruz kaldığının belirlenmesi hâlinde, yetmiş iki saat içinde, belirlenen şahıslar hakkında, merkez tarafından Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur ve yasal süreç takip edilir. Konu ile ilgili il veya ilçe müdürlüğüne ve Genel Müdürlüğe bilgi verilir.

f) Merkezi izinsiz terk eden özürlülerden ölümüne muhakkak gözle bakılacak şekilde kaybolanlar için ölüm karinesinin işletilerek, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 31 inci maddesi gereğince mahalli mülki amir kararı ile nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, ölümüne muhtemel gözle bakılacak şekilde kaybolan ve son haber alma tarihinden itibaren beş yıllık sürenin geçmesine rağmen, her türlü arama çabası sonuçsuz kalan özürlüler için ise Türk Medenî Kanununun 32 nci maddesi gereğince mahkemeden gaiplik kararının alınarak özürlünün kaydı silinir ve durum il veya ilçe müdürlüğüne ve Genel Müdürlüğe bildirilir.

Merkezde ikamet
MADDE 58 – (1) Merkezde görevli olan ve hizmetin daha iyi yürütülmesini sağlamak için merkezde kalması gerekli görülen personelin uygun sürelerle geçici veya sürekli ikametine il müdürü onayı ile izin verilir.

Personelin giyimi
MADDE 59 – (1) Merkez personelinin, hizmet verilen özürlülere yönelik faaliyet ve çalışmaların uygulanması sürecinde, hizmetin özelliği ve gereği ile 16/7/1982 tarihli ve 8/5105 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik esas alınarak çalışmalarını kolaylaştıracak nitelikte giyinmelerine izin verilir.

Ölüm hâlinde yapılacak işlem
MADDE 60 – (1) Ölüm mesai saatleri içinde gerçekleşmiş ise merkez sosyal servisi ve sağlık servisi ile birlikte ölüm tutanağı ve eşya tespit tutanağı düzenlenir, ilgili sağlık kuruluşuna bilgi verilir, tabipten ölüm nedenini belirtir rapor alınır ve tereke işlemleri yapılır.

(2) Ölüm mesai saatleri dışında gerçekleşmiş ise nöbetçi amir tarafından ölüm tutanağı ve eşya tespit tutanağı düzenlenir, kuruluş müdürüne ve ilgili sağlık kuruluşuna bilgi verilir, tabipten ölüm nedenini belirtir rapor alınır, sosyal servise teslim edilir, ayrıca tereke işlemleri yapılır.

(3) Merkezde ölen özürlü bireyin ailesi ya da yakınları durumdan haberdar edilir. İsterlerse cenazeleri kendilerine verilir. Aile sosyal ve ekonomik yoksunluk içerisinde ise cenaze işlemleri için aileye araç sağlanır.

(4) Ailesine teslim edilmeyen özürlü bireylerin cenazeleri teçhiz, tekfin ve defin işleri usulünce yapılmak üzere ilgili mercie teslim edilir. Defin işlemleri sırasında merkezden bir görevli hazır bulunur.

(5) Cenazenin sahiplerine ya da akrabalarına verilmesinde tıbbi ve adli sakıncalar varsa sahiplerine cenazenin geri verilmesi ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.

(6) Ölüm olayına ilişkin diğer işlemler yürürlükteki mevzuata göre yapılır.

Komisyonlar
MADDE 61 – (1) Merkezde satın alma, ayniyat, muayene işleri ile ilgili komisyonlar, ilgili mevzuat hükümlerine göre oluşturulur.

Satın alma, ambar ve depolama hizmetleri
MADDE 62 – (1) Merkezin satın alma, ambar, ayniyat ve depolama hizmetleri ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.

ONUNCU BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler


Hüküm bulunmayan hâller
MADDE 63 – (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde 2828 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine göre işlem yapılır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 64 – (1) 19/8/1993 tarihli ve 21673 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü Özürlülerin Tespiti, İncelenmesi, Bakım ve Rehabilitasyonuna Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük
MADDE 65 – (1) Maliye Bakanlığı ve Sayıştayın görüşü alınarak hazırlanan bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme
MADDE 66 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürü yürütür.